Co zrobić w przypadku wystąpienia anafilaksji?

To najostrzejsza i najgroźniejsza reakcja alergiczna organizmu. Może ją wywołać użądlenie owada, zjedzenie uczulającego produktu lub zażycie nieodpowiedniego leku. W przypadku wystąpienia wstrząsu anafilaktycznego bardzo ważne jest szybkie podjęcie działań ratunkowych, które zapobiegną tragicznym konsekwencjom.


Kilka lat temu całą Polskę zelektryzowała wiadomość o śmierci Ewy Sałackiej. Popularna aktorka wypiła sok, do którego wcześniej wpadła osa. Owad użądlił gwiazdę w krtań. Mimo szybkiej interwencji lekarskiej Ewa Sałacka zmarła z powodu silnej reakcji alergicznej.

Wstrząsu anafilaktycznego doświadczyła również pani Małgorzata, bohaterka niedawnego reportażu w „Faktach TVN”. Kobieta nie zauważyła, że w jej szklance z piwem znajduje się osa i została użądlona. Zdążyła jeszcze zabić owada i poprosić kuzynkę o podanie wapna, ale po chwili straciła przytomność. Doszło do zatrzymania krążenia, którego brak doprowadził do niedotlenienia i trwałego uszkodzenia mózgu. Pani Małgorzata do dziś pozostaje w śpiączce. „Wielokrotnie była kąsana przez osy, ale kończyło się to zaczerwienieniem” – mówi wstrząśnięty mąż kobiety. „Chciałbym jeszcze usłyszeć, jak do mnie mówi…” – dodaje.


Komu grozi niebezpieczeństwo?

Wstrząs anafilaktyczny to najgroźniejsza forma reakcji alergicznej. Może zdarzyć się każdemu, choć ze statystyk wynika, że częściej występuje u osób młodych i kobiet. Dzieci zazwyczaj reagują wstrząsem na pokarmy (orzechy, owoce morza, mleko krowie, jajka), natomiast dla dorosłych bardziej niebezpieczne są użądlenia owadów (zwłaszcza os, pszczół i szerszeni) oraz zażycie niektórych medykamentów (antybiotyków, niesterydowych leków przeciwzapalnych).

Niekiedy przyczyną tak gwałtownej reakcji mogą być dodatkowe czynniki, np. intensywny wysiłek fizyczny, stres, przegrzanie lub wychłodzenie organizmu albo spożycie alkoholu.

Anafilaksja może dopaść nas wszędzie: w domu, szkole lub restauracji. Podczas wypoczynku na działce czy podróży samochodem albo samolotem. Niekiedy wstrząs przebiega łagodnie, niemal niezauważalnie, jednak w wersji pełnoobjawowej staje się śmiertelnym zagrożeniem. 


Objawy wstrząsu

Reakcja pojawia się zwykle natychmiast po kontakcie z alergenem. Objawia się w rozmaity sposób. Możemy odczuwać ból i zawroty głowy, osłabienie, przyspieszoną, słabą lub nieregularną pracę serca oraz błyskawiczny spadek ciśnienia. Pojawiają się także trudności z oddychaniem, świst przy wdechu, duszność albo uczucie ucisku w klatce piersiowej.

Na skórze występuje swędząca pokrzywka, zaczerwienie lub wysypka. Język staje się obrzęknięty, w ustach czujemy metaliczny posmak. Obrzęknięte mogą być także okolice wokół oczu, które w dodatku swędzą, łzawią i są zaczerwienione.

Wstrząs anafilaktyczny wywołuje też dolegliwości układu pokarmowego: wymioty, ból brzucha czy biegunkę. Towarzyszy im uczucie niepokoju, zamroczenia i dezorientacji.

U niemowląt i małych dzieci silną reakcję alergiczną możemy rozpoznać po bladej, pokrytej zimnym potem skórze. Maluch staje się wiotki i męczą go silne wymioty, kolkowe bóle brzucha oraz biegunka (ze śluzem, a niekiedy także domieszką krwi). Z jego gardła dobywa się czasami świst wywołany przez obrzęk krtani.

Kiedy każda sekunda jest cenna…

Wstrząs anafilaktyczny wymaga podjęcia natychmiastowych działań ratunkowych, ponieważ od szybkiej reakcji zależy często nasze zdrowie i życie. Najlepiej od razu zastosować domięśniowo adrenalinę oraz zażyć leki przeciwhistaminowe i preparaty wapniowe. Należy również niezwłocznie wezwać pogotowie oraz poprosić o pomoc kogoś z domowników, sąsiada lub nawet przechodnia.

Do czasu przybycia lekarza osoba poszkodowana powinna leżeć z uniesionymi nogami. Jeśli sprawcą wstrząsu była pszczoła lub osa, trzeba jak najszybciej usunąć żądło, a ponad miejscem użądlenia założyć opaskę uciskową.

Anafilaksja może bardzo szybko doprowadzić do utraty przytomności. Dlatego tak ważna jest pomoc innych osób, które powinny sprawdzać oddech i tętno chorego, a w razie potrzeby przeprowadzić reanimację.

Jak uniknąć wstrząsu anafilaktycznego? Przede wszystkim warto odwiedzić alergologa i przeprowadzić testy, które pozwolą ustalić zagrażające nam substancje uczulające. Zawsze pod ręką powinniśmy mieć zestaw z adrenaliną.

Latem należy ograniczać ryzyko użądlenia: nie perfumujmy się przed wyjazdem na piknik i unikajmy kwiecistych strojów będących wabikiem dla owadów, napoje pijmy przez słomkę, a żywność przechowujmy w szczelnie zamkniętych pojemnikach. Nie wykonujmy gwałtownych ruchów na widok osy lub pszczoły, ponieważ to może tylko rozdrażnić intruza.